(ĐTĐT) – Gần 60 năm trôi qua kể từ cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, ký ức về một rãnh mộ tập thể chôn cất hàng trăm chiến sĩ vẫn chưa một lần phai nhạt trong tâm trí ông La Văn Hai.
Ngày 20/7, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung – Chính ủy Bộ Tư lệnh TPHCM – trực tiếp tiếp nhận thông tin do ông La Văn Hai (SN 1947, ngụ hẻm 56 đường Tô Hiến Thành, phường Hòa Hưng, TPHCM) cung cấp về một rãnh mộ tập thể được cho là nơi chôn cất các chiến sĩ hy sinh sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại khu vực nay là Công viên Lê Thị Riêng.
Không thể cất tiếng nói vì bị câm bẩm sinh, khả năng nghe cũng rất hạn chế, người đàn ông 79 tuổi mang theo ký ức ấy suốt cuộc đời, chờ đến ngày có cơ hội kể lại để góp thêm manh mối trong hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Ông La Văn Hai dùng cử chỉ và điện thoại để truyền đạt ký ức về rãnh mộ tập thể mà ông chứng kiến gần 60 năm trước. Ảnh: Nguyễn Tiến.
Ký ức về những chuyến xe, rãnh mộ chất kín thi thể
Buổi làm việc diễn ra trong không khí đặc biệt. Không có những lời kể mạch lạc như các nhân chứng khác. Ông Hai dùng đôi tay để diễn tả từng chi tiết, lúc viết lên màn hình điện thoại, lúc dùng cử chỉ để xác định vị trí trên sơ đồ. Mỗi động tác đều chậm rãi, tỉ mỉ như thể ông đang lần giở từng mảnh ký ức đã được cất giữ suốt gần 60 năm.
Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cùng các cán bộ có mặt kiên nhẫn quan sát, lắng nghe và nhiều lần trao đổi lại để bảo đảm không bỏ sót bất kỳ thông tin nào mà nhân chứng muốn truyền đạt.
Khu vực Công viên Lê Thị Riêng ngày nay từng là Nghĩa trang Đô Thành – nơi nhiều nhân chứng cho biết có các rãnh mộ tập thể chôn cất liệt sĩ. Ảnh: Nguyễn Tiến.
Theo diễn giải của ông Hai, năm 1968, khi mới 21 tuổi và làm nghề thợ điện, ông sống gần chợ Hòa Hưng nên thường xuyên đi ngang Nghĩa trang Đô Thành. Những ngày chiến sự ác liệt, hình ảnh nhiều xe chở thi thể các chiến sĩ hy sinh liên tục đưa vào nghĩa trang đã in sâu trong tâm trí của ông năm ấy.
Ban đầu, các thi thể được chôn ở những rãnh phía trong nghĩa trang. Sau đó, một rãnh mộ mới được đào gần đường Lê Văn Duyệt (nay là đường Cách Mạng Tháng Tám), rộng khoảng 4 m, kéo dài đến gần khu vực nhà xác của Nghĩa trang Đô Thành.
Theo mô tả của ông Hai, rãnh mộ bắt đầu từ khu vực cây cổ thụ ở rìa công viên hiện nay rồi kéo sâu vào bên trong. Khi các thi thể được đưa xuống, xe ủi tiếp tục san lấp toàn bộ khu vực.
Day dứt suốt 6 thập kỷ
Dù không thể nói thành lời, ông La Văn Hai vẫn kiên trì truyền đạt những ký ức đã lưu giữ suốt gần 60 năm. Ảnh: Nguyễn Tiến.
Điều khiến ông Hai day dứt suốt cuộc đời là hình ảnh xác những người lính nằm san sát trong rãnh đất. Dù mùi tử khí nồng nặc khiến nhiều người không dám đến gần, ông vẫn lặng lẽ đứng từ xa quan sát và đếm từng thi thể được đưa xuống. Trong ký ức của ông, con số ấy dừng lại ở khoảng 190 người.
“Những hình ảnh đó tôi không thể nào quên”, ông Hai cố gắng truyền đạt bằng cử chỉ và những dòng chữ ngắn ngủi trên điện thoại.
Nhiều năm qua, ông Hai giữ kín ký ức ấy. Do không thể nói và việc viết chữ cũng rất khó khăn, ông gần như không biết phải chia sẻ với ai. Cho đến khi đọc được thông tin trên báo chí và mạng xã hội về việc TPHCM kêu gọi nhân chứng cung cấp thông tin liên quan đến các mộ liệt sĩ chưa xác định được vị trí, ông mới quyết định tìm đến Bộ Tư lệnh TPHCM.
Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cùng các cán bộ đối chiếu thông tin nhân chứng cung cấp để phục vụ công tác xác minh. Ảnh: Nguyễn Tiến.
Với ông, đó không chỉ là một cuộc gặp, mà còn là cơ hội để thực hiện điều đã canh cánh trong lòng suốt gần sáu thập kỷ: góp thêm một manh mối, dù nhỏ nhất, để những người lính đã hy sinh có thể được tìm thấy.
Sẽ đối chiếu, xác minh…
Tiếp nhận thông tin, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung cho biết toàn bộ nội dung do ông Hai cung cấp sẽ được ghi nhận đầy đủ, đối chiếu với các nguồn tư liệu lịch sử, bản đồ quân sự và lời kể của các nhân chứng khác trước khi tiến hành xác minh thực địa.
Theo Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung, TPHCM là địa phương đầu tiên trong cả nước chủ động công bố rộng rãi trên báo chí và các nền tảng mạng xã hội để tìm kiếm nhân chứng, thu thập thông tin về các mộ liệt sĩ chưa xác định được vị trí. Qua quá trình triển khai, nhiều nguồn tin quý đã được tiếp nhận, góp phần khoanh vùng thêm các địa điểm nghi có hài cốt liệt sĩ.
“Mỗi ký ức của nhân chứng, dù chỉ là một chi tiết nhỏ, đều có thể trở thành manh mối quan trọng trong hành trình tìm lại tên tuổi và nơi yên nghỉ của những người đã ngã xuống vì Tổ quốc”, Thiếu tướng Nguyễn Thành Trung nhấn mạnh.
